శరీరానికి తల లేనప్పుడు...

సామాజిక అంశాలు చర్చించుకునేపపుడు “జనాలు కలిసికట్టుగా పోరాడే రోజులు పోయాయి” అని వింటూ పెరిగిన తరం మాది. పల్లెటూళ్లు కాస్తా పట్నాల్లో కలిసిపోయాయి. కార్మిక సంఘాలు కనుమరుగై ఎవరికి వారే సొంతంగా పనిచేసుకునే పరిస్థితి వచ్చింది. కంపెనీలు పోయి ఫ్రీ లాన్సర్లు వచ్చారు. నలుగురూ ఒకచోట కూడి మాట్లాడుకునే రోజులు పోయి అర్ధరాత్రి పూట ఒంటరిగా ఫోన్లో మునిగిపోయే దుస్థితి వచ్చింది. ఇవన్నీ చూసి సంఘటిత శక్తి కంటే మనిషే ఒంటరిగా గెలిచాడని మనం ఒక నిర్ధారణకు వచ్చాం. కానీ ఈ మాటలను నేను ఇక ఎంతమాత్రం నమ్మనని చాలా స్పష్టంగా కనబడుతున్నా సమాజంలో పెద్ద వాళ్ళు అని ముద్ర వేసుకున్న వాళ్ళు ఒప్పుకోవడం కష్టమయ్యిపోయింది. జంతర్ మంతర్ వద్ద జరిగిన పరిణామాలను చూసినప్పుడు మనం తొందరపడి ముగించేసిన ఒక చర్చను కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ మళ్లీ మన ముందుకు తెచ్చిందని నాకనిపిస్తోంది.

ఇందులో ఉన్న విచిత్రాన్ని ఒకసారి గమనించండి. లక్షల మంది మద్దతుదారులను కూడగట్టుకుని ఒక కేంద్ర మంత్రి చేత రాజీనామా చేయించిన ఉద్యమం ఇది. అసలు ఈ ప్రభుత్వం ఇలా తలొగ్గడం చాలా అరుదు. అయినా సరే ఈ ఉద్యమానికి సంబంధించి పట్టుకుందామంటే ఒక సభ్యత్వ పుస్తకం లేదు. తాళం వేద్దామంటే ఒక ప్రధాన కార్యాలయం లేదు. భయపెట్టి లొంగదీసుకుందామంటే ఒక్క నాయకుడు కూడా లేడు. ఒకవేళ అది ఒక ఆఫీసును గానీ ఒక నాయకత్వ నిర్మాణాన్ని గానీ ఏర్పాటు చేసుకోవాలని చూస్తే ఆ నిర్మాణమే దానికి అడ్డంకిగా మారేలా కనిపిస్తోంది. దీన్ని స్థాపించిన అభిజీత్ డిప్కే తనను ఈ కథకు హీరోను చేయొద్దని పదే పదే చెబుతున్నాడు. ఒకప్పుడు ఇవి కేవలం వినయం కోసం అన్న మాటలు అని నేను అనుకునేవాడిని. కానీ ఇప్పుడు అది ఒక వ్యూహం అని ఆ వ్యూహం వెనుక ఒక గొప్ప తాత్వికత ఉందని నేను భావిస్తున్నాను.

గత శతాబ్దంలో ఎక్కువ కాలం మనం దీనికి పూర్తిగా భిన్నమైన ఆలోచనను నమ్మాము. మన గొంతు వినిపించాలంటే ఒక సంస్థ ఉండాలని అనుకున్నాం. ఆ సంస్థ మనకు రెండు రకాలుగా ఉపయోగపడుతుంది. వేలాది మంది వ్యక్తుల కోపాన్ని ఒక ఉమ్మడి డిమాండ్‌గా మార్చే ఒక వేదికను ఇస్తుంది. అలాగే ఒక సామాన్యుడికి ఎప్పటికీ దక్కని బేరసారాలాడే శక్తిని ఆ సంస్థ అందిస్తుంది. సంఘాలుగా ఏర్పడటంలో అమెరికన్లకు ఉన్న తెలివిని టోక్విల్ సరిగ్గా ఇందుకే మెచ్చుకున్నాడు. ట్రేడ్ యూనియన్లు అయినా స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో కాంగ్రెస్ అయినా లేదా రైతు సంఘాలైనా వాళ్లంతా చెల్లాచెదురుగా ఉన్న అసంతృప్తిని ఒక బలమైన శక్తిగా మార్చారు. నాణేనికి బొమ్మ ఎంత అవసరమో ఒక ఉద్యమానికి ఒక ముఖచిత్రం కూడా అంతే అవసరమని మనం అనుకున్నాం.

కానీ ఇప్పుడు పరిస్థితి తలకిందులైంది. దాన్ని మనం సూటిగా ఒప్పుకోవాలి. ప్రభుత్వం తన ప్రజలను గుర్తించడం ద్వారా అంటే వాళ్లకు పేర్లు పెట్టడం, జాబితాలు రాయడం, వాళ్లను లెక్కల్లోకి తీసుకోవడం ద్వారా పాలన సాగిస్తుందని ఆంత్రోపాలజిస్ట్ జేమ్స్ స్కాట్ మనకు చెప్పాడు. అలా చేయడం వల్లే ప్రభుత్వం పన్నులు వసూలు చేయగలుగుతుంది అవసరమనుకుంటే వాళ్లను అణచివేయగలుగుతుంది. ఒక సంస్థను సులభంగా గుర్తించవచ్చు. రిజిస్టర్ అయిన సంస్థ ప్రభుత్వానికి సులభంగా లక్ష్యంగా మారుతుంది. పేరున్న నాయకుడు దొరికితే చాలు ఆ ఉద్యమాన్ని మొత్తం సులభంగా పక్కకు నెట్టేయవచ్చు. నా చిన్నప్పుడు నుంచి నేను చూసింది అదే. ఈ కాక్రోచ్ ఉద్యమం తీవ్రవాదుల ముసుగు అని ఆ మంత్రి కొట్టిపారేశాడు. ఒకప్పుడు ఉద్యమాలకు... బేరసారాలాడే శక్తినిచ్చిన సంస్థ గుర్తింపే ఇప్పుడు దాన్ని అణచివేయడానికి ప్రభుత్వానికి ఒక ఆయుధంగా మారింది.

మనం పట్టించుకోవాలే కానీ చరిత్ర గతంలోనూ మనకు ఈ విషయాన్ని గుర్తుచేసింది. 1942 ఆగస్టులో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమానికి చెందిన నాయకులందరినీ బ్రిటీష్ వాళ్లు ఒకే రాత్రి జైలులో పెట్టినప్పుడు ఆ ఉద్యమం ఆగిపోతుందని వాళ్లు ఆశించారు. కానీ దానికి బదులుగా అది అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లి మరింత ఉగ్ర రూపం దాల్చింది. దాన్ని పట్టుకోవడం అణచివేయడం కష్టంగా మారింది. ఎందుకంటే అప్పటికే అరెస్టు చేయడానికి గానీ రాజీకి పిలవడానికి గానీ ఎవరూ మిగలలేదు. దశాబ్దాల తర్వాత హాంకాంగ్ నిరసనకారులు బ్రూస్ లీ చెప్పిన మాటను స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. లాఠీ దెబ్బ పడకుండా నీళ్లలా మారిపోవాలని ఏ ఆకారం లేకుండా ఉండాలని వాళ్లు అనుకున్నారు. బొద్దింకల విషయంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది కదా. మీరు లైట్ వేయగానే అవి వందల కొద్దీ పగుళ్లలోకి చెల్లాచెదురుగా పారిపోతాయి. తల నరకడానికి అందులో రాజు లాంటి బొద్దింక ఏదీ ఉండదు. ఒక ఉన్నత స్థానం నుంచి విసిరిన అవమానం చివరకు అసలు నాశనం చేయలేని ఒక శక్తికి ప్రతీకగా మారిపోయింది.

అందుకే ఈ పరిణామం నన్ను ఆశ్చర్యానికి గురిచేస్తోంది. ఇది వ్యక్తి సాధించిన విజయం అని అనుకోవడం మన పొరపాటు. తమ స్క్రీన్ల ముందు ఒంటరిగా కూర్చున్న ప్రజల గుంపు అని మనం పొరబడినది నిజానికి ఒక పెద్ద సమూహం. అదొక కొత్త రకమైన ఆకారం లేని ఐక్యత. మన పాతకాలపు సామాజిక శాస్త్రం దీన్ని చూడలేదు. ఎందుకంటే అది ఎప్పుడూ సభ్యత్వ పుస్తకాలలోనూ లెటర్ ప్యాడ్ల పైనా నాయకుడి ఫోటోలలోనూ ఆ సమూహాన్ని వెతుకుతూనే ఉంటుంది. నలుగురూ కలిసికట్టుగా ఉండటం అనేది చనిపోలేదు. అది తన పాత పద్ధతులను వదిలేసింది అంతే. లెక్కపెట్టడానికి వీలు లేకుండా నిలకడగా ఉండకుండానే కలిసికట్టుగా పనిచేయడం అది నేర్చుకుంది. తల ఎత్తుకుని జీవించే దేశం కావాలని ఠాగూర్ ఒకప్పుడు కలలు కన్నాడు. ఏ ఒక్కరికీ నాయకత్వ కిరీటం పెట్టడానికి నిరాకరిస్తూనే ప్రతి ఒక్కరూ తలెత్తుకుని తిరిగేలా చేస్తున్న ఒక ఉద్యమంలో ఒక నిశ్శబ్దమైన అద్భుతం దాగి ఉంది.

కాబట్టి ఆకారం లేనిది ఎక్కువ కాలం నిలబడదేమో అని పాతకాలపు ఆలోచనలతో కంగారు పడుతూ నేను ఈ వ్యాసాన్ని ముగించదలచుకోలేదు. ఆ భయం అనేది కనుమరుగైన ఒక పాత ప్రపంచానికి చెందినది. ఆ కాలంలో మనుగడ అంటే ఆఫీసులు లెటర్ ప్యాడ్లు తలుపు మీద రాసి ఉన్న పేరు మాత్రమే. కానీ ఈ రోజు లెక్కలు మారిపోయాయి. పేరు బయటకు తెలిస్తే సమన్లు, ముఖం కనిపిస్తే జైలు గది ఖాయమైన ఈ కాలంలో ఏ ఒక్క నాయకుడూ లేని ఉద్యమాన్ని ఎవరూ పట్టుకోలేరు. ఒక వ్యక్తిని అరెస్టు చేయడం ద్వారా దాన్ని అణచివేయలేరు. అలసిపోయిన ఒక నాయకుడి అహంకారాన్ని సంతృప్తిపరచడానికి అతనికి ఒక పదవిని ఎరగా వేసి ఈ ఉద్యమాన్ని ఎవరూ కొనలేరు. ప్రభుత్వం దాన్ని పట్టుకోవాలని చేయి చాచిన ప్రతిసారీ దాని చేతికి గాలి మాత్రమే తగులుతుంది. ఆకారం లేకపోవడమే దానికి శ్రీరామరక్ష. వెలుగు రాగానే అది చెల్లాచెదురు అవుతుంది మళ్లీ చీకటిలో ఒకచోట చేరుతుంది. ఎవరూ దాని ముందు నిలబడి నేనే నాయకుడిని అని చెప్పుకోలేరు కాబట్టే అది అలా ముందుకు సాగుతూనే ఉంటుంది. ఇది కలిసికట్టుగా పోరాడే తత్వానికి ముగింపు కాదని నేను ఇప్పుడు గట్టిగా నమ్ముతున్నాను. ఇది అత్యంత తెలివైన అలాగే భయమెరుగని ఒక సరికొత్త ఉదయం.

– పిటి పార్కర్
11.08.2026